Η έννοια του βιώματος, για τους περισσότερους ερευνητές του πεδίου της βιωματικής μάθησης, συνδέεται με τις συγκινησιακές εκδηλώσεις και τις συνοδές προσωπικές εμπειρίες, που συγκινούν και κινητοποιούν για μάθηση, μέσω της εμπειρίας και της δράσης.
Ως Βιωματική Μάθηση ( Β.Μ) ορίζονται συνοπτικά, οι μέθοδοι, οι διαδικασίες και τελικά οι Εμπειρικές Γνώσεις και δεξιότητες που προκύπτουν, μέσω της συγκινησιακής φόρτισης και κινητοποίησης του ενδιαφέροντος του ”αποδέκτη” και της και ενεργητικής συμμετοχής του στη μαθησιακή διαδικασία.
Οι ”μαθητές” ή οι εκπαιδευόμενοι, δεν βρίσκονται σε θέση παθητικής ”πρόσληψης” της όποιας προϋπάρχουσας ”γνώσης”, αλλά τίθενται σε ένα πλαίσιο Δυναμικής Ομαδικής Αλληλεπίδρασης με τους εκπαιδευτές και τους συμμαθητές τους, όπου μέσω συγκινησιακής κινητοποίησης και ενεργητικής συμμετοχής τους σε μια πολυεπίπεδη μαθησιακή διαδικασία, ”επαν-ανακαλύπτουν” και ”συγκατασκευάζουν” τις όποιες ”γνώσεις” ή δεξιότητες.
Ήδη ο Αριστοτέλης στο έργο του ”Νικομάχεια” – 350 π.Χ. είχε επισημάνει πως
”…τα πράγματα που πρέπει να μάθουμε, προτού αρχίσουμε να τα κάνουμε, τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα..”
Οι βασικές κατευθύνσεις του έργου των θεωρητικών της Βιωματικής μάθησης θεμελιώνονται στη βάση ορισμένων αρχών, οι οποίες γενικά τείνουν να είναι κοινά αποδεκτές από τους ερευνητές του πεδίου της Β.Μ.
Όπως επισημαίνουν οι Kolb και Kolb (2008) οι θέσεις αυτές συγκλίνουν στις εξής
παραδοχές:
-
Η μάθηση γίνεται αντιληπτή ως διαδικασία μάλλον, παρά ως αποτέλεσμα.
-
Η μάθηση αποτελεί μία σπειροειδή διαδικασία παραγωγής και οικοδόμησης της γνώσης.
-
Η μάθηση συνιστά μια δυναμική και όχι γραμμική διαδικασία προσαρμογής.
-
Η βιωματική μάθηση είναι αποτέλεσμα δυναμικής και διαλεκτικής αλληλεπίδρασης μεταξύ ατόμου και περιβάλλοντος. οδηγώντας στη λεγόμενη ”μετασχηματίζουσα μάθηση και γνώση” μέσω της οποίας, ειδικά οι ενήλικες, μετασχηματίζουν και ανα-νοηματοδοτούν τα θεωρητικά και εμπειρικά τους γνωστικά σχήματα, και εμπλουτίζουν το φάσμα της κοινωνικής τους κριτικής και δράσης.
Η Βιωματική προσέγγιση στη μάθηση και στην εκπαίδευση, συνιστά απαραίτητο και δομικό στοιχείο, ειδικά στην εκπαίδευση ενηλίκων και κυρίως όσον αφορά τις λεγόμενες ”μαλακές” ή ”ήπιες” δεξιότητες ( Soft Skills ).
Επίσης εμπλουτίζει και ενισχύει την τυπική ή άτυπη μαθησιακή και εκπαιδευτική διαδικασία σε σχολικό ακαδημαϊκό ή επαγγελματικό πλαίσιο, και γενικά στην εκπαίδευση σε ”σκληρές” – τυπικές και εξειδικευμένες – δεξιότητες ( Hard Skills ).
Ως ”hard ή core ή typical skills” αναφέρονται εκείνες οι γνώσεις και δεξιότητες που αφορούν συγκεκριμένα και δεδομένα γνωστικά πεδία, όπως σχολικά, επαγγελματικά, τεχνικά και επιστημονικά αντικείμενα και εξειδικεύσεις, και συνοδεύονται από πιστοποιητικά και πτυχία.
Με τον όρο ”μαλακές– ήπιες” δεξιότητες (soft skills) εννοούμε εκείνες τις οριζόντιες δεξιότητες που σχετίζονται κυρίως με τις διαπροσωπικές σχέσεις, την επικοινωνία και τη διαχείριση καθημερινών ή ειδικών ψυχοκοινωνικών καταστάσεων, όπως η ψυχική ανθεκτικότητα, η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα, η κοινωνική συμπεριφορά, η διαπραγματευτική ικανότητα, η συνεργασία, η αντιμετώπιση αλλαγών και κρίσεων κ.α.
Επειδή αυτές οι ”ήπιες” δεξιότητες, αποτελούν μέρος της προσωπικότητας και του χαρακτήρα κάθε ατόμου, συμβάλουν στη γενικότερη ψυχοκοινωνική προσαρμογή, την προσωπική ανάπτυξη και ευζωία όποιου τις διαθέτει και τις αναπτύσσει.
O βιωματικός μαθησιακός κύκλος κατά Kolb
Η Βιωματική μάθηση δίνει προτεραιότητα στις πρακτικές εμπειρίες, τον προβληματισμό και την εφαρμογή.
Θεωρεί τη μάθηση ως έναν συνεχή κύκλο τεσσάρων (4) βημάτων, που περιλαμβάνει 1: -> ένα φάσμα συγκεκριμένων βιωμένων εμπειριών που λειτουργούν ως ερέθισμα για μάθηση
2: -> κριτικό και ερευνητικό αναστοχασμό επί των συγκεκριμένων εμπειριών και των όποιων μαθησιακών συνεπειών και αποτελεσμάτων
3: -> σύλληψη και διατύπωση αφηρημένων και θεωρητικών εννοιών
4: – > ενεργό πειραματισμό προς επεξεργασία, επικύρωση και εφαρμογή των εννοιών αυτών.
Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί πως:
– Βιωματική είναι η διαδικασία της μάθησης και όχι η παραγωγή της γνώσης που γενικά παράγεται είτε διαισθητικά, υποκειμενικά, επαγωγικά ή συστηματικά, μεθοδολογικά επιστημονικά και με μια έννοια αντικειμενικά, καθώς βασίζεται στην επικυρωμένη επαναληψιμότητα.
– Ωστόσο και αυτή καθεαυτή η παραγωγή οποιουδήποτε είδους ”γνώσης”, προϋποθέτει κάποιου είδους βιωματική εμπλοκή του ερευνητή.